DWARS

Kosovo heeft zich onafhankelijk verklaard. Daarmee schaart het zich nu tot de groep van 194 andere onafhankelijke staten die tegenwoordig op deze planeet bestaan, en volgt het Montenegro (onafhankelijk sinds 2006) op als nieuwste staat in de wereld: nummer 195. De verklaring van onafhankelijkheid van Kosovo, aldus uitgesproken door de Kosovaarse premier en ex-UÇK-leider Hashim Thaci, heeft tot gemengde reacties geleid in zowel Kosovo als daarbuiten. Terwijl Kosovo-Albanezen juichend de straat opgingen in de Kosovaarse hoofdstad Pristina, demonstreerden hun Servische "landgenoten" in het noorden van Kosovo, een van de laatste plekken waar zij nog een meerderheid van de bevolking vormen, tegen de onafhankelijkheid. De Kosovo-Serven werden hierbij gesteund door honderden demonstranten, veelal jongeren, die in de Servische hoofdstad Belgrado de ambassades van de Verenigde Staten en Slovenië (huidig voorzitter EU) bestormden. De afscheiding van Kosovo werd praktisch unaniem door de Serven en Servië afgewezen. Ondertussen is het duidelijk dat Kosovo op erkenning kan rekenen door verschillende Westerse landen, waaronder de VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, Italië en Australië. Rusland en China wijzen de onafhankelijkheid af. De EU komt niet met één gezamenlijk standpunt over Kosovo, gezien de oppositie van sommige EU-landen om haar onafhankelijkheid te herkennen. Spanje, bang voor een opleving van separatisme onder de Basken, wijst Kosovo's onafhankelijkheid formeel af op basis van het internationaal recht, wat de eenheid van een staat voorop stelt. Ook Griekenland wijst de onafhankelijkheid af, waarschijnlijk vrezend voor de stabiliteit in de regio. Deze laatste overweging brengt mij in gedachten terug naar de reis die ik vorige maand in het kader van mijn studie maakte naar Bosnië-Herzegovina, buurland van Servië en in de jaren ’90 van de 20ste eeuw brandhaard op de Balkan. In een verwoestende oorlog die van 1992 tot 1995 woedde vonden tienduizenden mensen de dood (de schattingen lopen uiteen van 100.000 tot 250.000), werd een groot deel van het land verwoest en was het begrip “etnische zuiveringen” in die tijd prominent te vinden in de Westerse media. Srebrenica was daarbij een dieptepunt: 8.000 moslimmannen werden binnen een tijdsbestek van enkele dagen door Bosnisch-Servische troepen, onder leiding van generaal Mladic, de dood ingejaagd. Na de oorlog werd het land de facto in twee delen opgesplitst: een Bosniak-Kroatische federatie - voornamelijk bewoond door Bosniaks (Bosnische moslims) en Bosnische Kroaten - , en Republika Srpska (spreek uit: Serpska), voornamelijk bewoond door Bosnische Serven. De oorlog was formeel voorbij, maar van één land en één samenleving is tot vandaag de dag helaas geen sprake. Toen ik samen met mijn studiegenoten vorige maand in Sarajevo was (de hoofdstad van Bosnië-Herzegovina), en we aanschoven bij de Office of the High Representative (de missie van de Verenigde Naties) en de OVSE-missie (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa), bleken zij in verregaande mate geinteresseerd te zijn in Kosovo en haar onafhankelijkheidsstreven. Kennelijk hadden hoge bewindslieden en politici in Republika Srpska aangegeven het recht tot zelfbeschikking door de Kosovo-Albanezen ook als hún eigen recht tot zelfbeschikking te zien. Oftewel: de kans was aanwezig dat de Republika zich dan wel onafhankelijk zou verklaren, dan wel zich bij Servië zou voegen - een geuitte wens door nationalistische politici aldaar - , indien Kosovo eenzelfde stap zou maken. Een reden tot zorgen. Zo’n stap zou vooral voor de Bosniaks, zo kregen wij te horen, onaanvaardbaar zijn. Met alle mogelijke gevolgen vandien. Nu is het 20 februari, enkele dagen na de uitroep van onafhankelijkheid door Kosovo, en heb ik in ieder geval geen geluiden gehoord vanuit de Republika Srpska dat daar eenzelfde uitroep van onafhankelijkheid of afscheiding staat te gebeuren. Gezien de nog steeds fragiele situatie in Bosnië-Herzegovina toch enigszins reden tot geruststelling. De weigering van een land als Spanje om de onafhankelijkheid van Kosovo te erkennen, en het dreigement van nationalistische politici om Republika Srpska af te scheiden van Bosnië-Herzegovina, naar hun idee gerechtvaardigd door het zelfbeschikkingsrecht van de Kosovo-Albanezen, raakt wel een fundamenteel dilemma. Praktisch gezien was het moeilijk om tot een andere oplossing van de status quo van Kosovo te komen dan onafhankelijkheid. Op een dieper vlak leg je echter wel een moreel dilemma bloot: wanneer kan een etnische groep wel, en wanneer kan een etnische groep niet beschikken over zelfbeschikking binnen een staat waar zij niet tot de meerderheid behoren? (er vanuitgaand dat de roep tot zelfbeschikking door het overgrote deel van de groep gedeeld wordt) En zeker nu verschillende landen de onafhankelijkheid van Kosovo hebben erkend: hoe kunnen zij zich moreel verantwoorden indien zij Kosovo wel, maar Spaans Baskenland, Iraaks Koerdistan of Zuid-Ossetië niet de onafhankelijkheid gunnen? Nu snap ik dat in Kosovo de belangen anders liggen dan in een Baskenland (deel van een EU-land) of in een Koerdistan (negatief effect op regionale stabiliteit indien onafhankelijk). Maar voor grote groepen Basken en Koerden doen deze belangen er echter niet toe indien zij puur en alleen over het recht tot zelfbeschikking willen beschikken en, vooral, tot uitvoer kunnen brengen. Nederland heeft middels minister Verhagen (Buitenlandse Zaken) laten weten pas over enkele weken met een officieel standpunt inzake de onafhankelijkheid van Kosovo te komen, oftewel: of ze de onafhankelijkheid erkennen of niet. Het zal hoogstwaarschijnlijk erkenning worden, in navolging van al onze buurlanden. Praktisch gezien de meest gewenste keuze naar mijn mening. Nu maar afwachten of het ook de meest gewenste keuze voor de toekomst is. Niet alleen voor Kosovo, maar ook voor al die andere regio's in de wereld waar de wens bestaat tot zelfbeschikking.