DWARS

Suzanne Hoeksema is een nieuw lid van DWARS. Zij is momenteel bezig met haar afstudeerproject voor de master Holocaust & Genocide Studies (UvA). Begin maart vertrekt zij naar Rwanda, alwaar zij zal onderzoeken hoe de regering een nieuwe nationale Rwandese identiteit probeert te creëren door middel van herdenking en heropvoeding. De komende maanden zal zij op deze website haar belevenissen met jullie delen. Via de reactie mogelijkheid kunnen jullie met elkaar in discussie. Hieronder lees je haar eerste column.


Mijn Eerste Blog

De meeste mensen trekken een moeilijk gezicht als ik vertel dat ik binnenkort naar Rwanda vertrek om daar een derde van dit jaar door te brengen. We denken aan hoe de Hutsi en de Tutu - of was het Tutsi en Hutu? – elkaar te lijf gingen met kapmessen en bijlen. We denken aan de krantenkoppen van 1994: “Afrikaanse Holocaust”, “800.000 doden in tien weken”. Toen trokken we een moeilijk gezicht. De wereld keek belangstellend toe en keek vervolgens beschaamd weg, verdeeld en besluiteloos. Het schuldgevoel van de internationale gemeenschap na de genocide was groot en resulteerde in stromen met geld en goederen voor de nieuwe machthebbers die zo moedig op eigen houtje het moorden hadden weten te stoppen. Het nieuwe regime weet precies hoe zij de westerse donoren naar de mond moet praten met mooie V-woorden als Verzoening, Vooruitgang en Veiligheid.

Maar wat weten we eigenlijk van de manier waarop Rwandezen anno nu met elkaar omgaan in dat kleine dichtbevolkte land in Centraal Afrika? Als we kijken naar hoeveel decennia het heeft gekost om de jodenmoord een plaats te geven in onze eigen geschiedenis. Nog steeds reageren we bijzonder getraumatiseerd wanneer het uitzetten van asielzoekers wordt vergeleken met de jodenvervolging en komen we samen op 27 januari om de bevrijding van Auschwitz te herdenken. En dat is ook goed. Herdenken is belangrijk. Maar wie bepaalt wat we herdenken? Heel lang wilden we vooral herdenken hoezeer wij Nederlanders zelf slachtoffer waren geweest van het Nazi regime. We vonden het moeilijk om naar de verschrikkelijke verhalen van de joden te luisteren die terugkeerden uit de kampen, omdat we ons schaamden en omdat zij onze comfortabele slachtofferrol ondermijnden. Schaamtevolle gebeurtenissen herdenken doen we niet graag en dat geldt voor de meeste mensen en de meeste landen.

In Rwanda wordt het herdenken van de genocide heel serieus genomen. De samenleving is tegenwoordig niet meer verdeeld in de etnische categorieën Hutu en Tutsi, maar je identiteit wordt bepaald naar hoe je de genocide bent ingegaan en/of hoe je eruit bent gekomen. Vier typen Rwandezen zijn zo ontstaan: 1) overlevenden; 2) slachtoffers; 3) daders; 4) vluchtelingen. Etniciteit lijkt te zijn verdwenen uit het politieke spectrum. Maar schijn bedriegt. Tutsi behouden het alleenrecht op slachtofferschap en Hutu bevinden zich in de netelige positie dat zij collectief als genocidaires worden bestempeld. Het gevoelige punt is dat het tegenwoordig verboden is om de woorden Hutu of Tutsi nog in de mond te nemen en dat het dus vrijwel onmogelijk is om kritiek te uiten op het regime dat overduidelijk een pro-Tutsi positie inneemt. Zoals kritiek op Israël door sommige Israëliërs onterecht wordt opgevat als antisemitisme of het vergoelijken van de Holocaust, zo wordt kritiek op het huidige Rwandese regime – bijvoorbeeld op de ernstige misdragingen van het Rwandese regeringsleger in Oost Congo – snel afgedaan als pro-genocide en anti-Tutsi.

De vraag is: wat denk ik in Rwanda te gaan doen? In het kader van mijn afstudeerproject voor de master Holocaust & Genocide Studies (UvA) zal ik onderzoeken hoe de regering een nieuwe nationale Rwandese identiteit probeert te creëren door middel van herdenking en heropvoeding. Dit proces vindt plaats in zogenaamde Ingando Solidarity Camps, een ambitieus project. In deze kampen wordt een soort historische canon gepresenteerd waar alle vensters erop gericht zijn de neuzen in dezelfde richting te krijgen. De regering heeft mij toestemming gegeven de kampen bezoeken en met de deelnemers te spreken over hun ervaringen in het kamp.

De komende maanden zal ik via deze website mijn belevenissen met jullie delen. Zo kan ik mijn journalistieke ei kwijt en komen jullie meer te weten over het Rwanda van 2007. Opmerkingen van alle aard zijn van harte welkom!